Is elektriciteit afval? Nee, maar ons energiesysteem moet slimmer worden.

De voorbije maanden kregen we vanuit de media en onze coöperanten opnieuw veel vragen over negatieve elektriciteitsprijzen. Sommigen concludeerden daaruit dat er zonnestroom “te veel” zou zijn en daardoor haar waarde verliest. Die redenering horen we bij ECoOB vaker, maar we delen ze niet.

Elektriciteit is geen afval. 

Ook niet op momenten dat de marktprijs laag of zelfs negatief is. Dat voelt misschien vreemd maar het toont vooral aan dat ons energiesysteem, dat ooit is ontworpen voor centrale productie, vandaag moeite heeft met lokale en fluctuerende hernieuwbare energie. Het is als een oude snelweg waar plots fietsers en elektrische wagens op rijden: het kan, maar het vraagt aanpassingen.

Marktprijs zegt niet alles over waarde.

Zonnestroom heeft een duidelijke maatschappelijke en economische waarde. Ze is lokaal, klimaatvriendelijk en verlaagt onze afhankelijkheid van ingevoerde energie. Dat de marktprijs op bepaalde momenten laag is, zegt weinig over die waarde en veel over marktwerking in een systeem dat flexibiliteit nodig heeft.

Belangrijk daarbij: de markt doet wel degelijk haar werk. De energiecomponent van elektriciteit is de voorbije maanden structureel gedaald en we zien dat negatieve prijzen steeds minder diep gaan. In plaats van sterk onder nul te duiken, zien we dat de prijs op veel momenten rond nul blijft hangen. Dat is geen toeval, maar het resultaat van meer flexibiliteit, betere sturing en toenemend bewust gebruik.

Zonnestroom drijft dus effectief de energieprijs naar beneden - wat positief is voor iedereen - maar ze legt tegelijk bloot waar het systeem moet worden aangepast.

Niet de hoeveelheid stroom is het probleem, maar het moment waarop we ze gebruiken.

De grootste uitdaging is niet hoeveel stroom we opwekken, maar hoe we die op het juiste moment inzetten. Neem nu een eenvoudig voorbeeld: je wasmachine standaard overdag laten draaien in het weekend, als de elektriciteitsprijzen doorgaans het laagst zijn.

In de praktijk gaat er nu nog veel energie verloren op twee manieren:

• Stroom wordt verkocht tegen een zeer lage of zelfs negatieve prijs, terwijl die lokaal had kunnen worden gebruikt.

• Stroom wordt ingekocht tegen een hoge prijs, terwijl het verbruik makkelijk had kunnen wachten op een goedkoper moment.

Daarom wordt slim sturen steeds belangrijker. Dat merken we ook heel concreet in onze projecten. Dat geldt vandaag meer dan ooit voor elektrische mobiliteit.

Ook kleinschalige opslag speelt hierin een rol. 

Voor heel wat huishoudens kan een beperkte batterij al volstaan om zonne-energie beter in te zetten op het juiste moment. Daarom organiseert ECoOB in het voorjaar een samenaankoop van stekkerbatterijen: compacte thuisbatterijen die je eenvoudig via een stopcontact aansluit en die zonne-energie tijdelijk opslaan.

Dat zijn geen wonderoplossingen en zeker niet voor iedereen, maar we zien wel dat ze voor sommige huishoudens helpen om lokaal geproduceerde zonne-energie slimmer te gebruiken.

Slim laden is een opportuniteit - niet slim laden een kost

Elektrische auto’s hoeven het stroomnet niet te belasten – als we ze maar op het juiste moment opladen. Juist daar ligt een enorme kans: door slim te laden, kunnen we het net ontlasten en kosten besparen.

Laden wanneer de zon volop schijnt of de vraag laag is, is dubbel voordelig: het maakt optimaal gebruik van lokale groene stroom en drukt de energiekosten. Maar als iedereen ’s avonds tegelijk zijn auto oplaadt, juist wanneer het net al zwaar belast is, dan stijgen de kosten en de druk op het systeem.

Het gaat dus niet om de technologie zelf, maar om hoe we die inzetten. Met slimme laadpalen en doordachte laadplanning kunnen we van elektrische auto’s een winst maken voor iedereen.

Energiedelen: veelbelovend, maar vandaag nog beperkt

Energiedelen wordt vaak genoemd als dé oplossing, maar ook hier is nuance nodig. Vandaag is energiedelen vooral praktisch haalbaar bij grotere installaties en grotere verbruikers, waar productie en vraag voldoende schaal hebben en goed op elkaar afgestemd kunnen worden.

Voor individuele gezinnen blijft het technisch en administratief complex. Dat betekent niet dat energiedelen geen toekomst heeft, maar wel dat het vandaag vooral werkt in professioneel beheerde, collectieve projecten.

Van losse technologie naar een totaal energieverhaal

Precies daarom kijkt ECoOB steeds vaker naar het hele plaatje van energie: produceren, opslaan en gebruiken.

ECoOB plaatst niet alleen zonnepanelen, maar combineert die steeds vaker met:

• laadpalen voor elektrische mobiliteit,

• batterijen waar ze effectief meerwaarde hebben,

• duurzame warmte (zoals warmtepompen en buffervaten) gekoppeld aan elektriciteitsproductie,

• en slimme stuursystemen die alles op elkaar afstemmen.

Bij een groeiend aantal installaties wordt die sturing actief ingezet om verbruik, opslag en productie continu te optimaliseren. Dat verlaagt kosten, ontlast het net en verhoogt het lokaal gebruik van hernieuwbare energie.

Negatieve prijzen zijn geen falen, maar een signaal

Negatieve elektriciteitsprijzen zijn geen bewijs dat hernieuwbare energie “te ver” gaat. Ze zijn een tijdelijk signaal in een transitieperiode: van een oud, centraal en inflexibel systeem naar een lokaal, slim en gestuurd energiesysteem.

Elektriciteit is geen afval.Maar niet slim omgaan met elektriciteit is wel verspilling.

De oplossing ligt niet in minder zon of minder elektrificatie, maar in betere afstemming, collectieve oplossingen en slimme sturing. Dat vraagt investeringen, samenwerking en vooral de bereidheid om anders met energie om te gaan.

ECoOB blijft daar samen met haar coöperanten en partners elke dag aan bouwen, om de energietransitie niet alleen duurzaam maar ook eerlijk, betaalbaar en werkbaar te maken.